Op 22 april jl. werd de eerste Leerweg Gemeenschapszin, georganiseerd door Coloci op verzoek van Stichting RCOAK, succesvol afgerond. Jeroen Loeffen en Karen Jonkers verzorgden deze leerweg, die na het succes in Amsterdam nu ook zal worden georganiseerd in West-Friesland, Noord-Groningen en Rotterdam. Wat behelsde deze Leerweg en waarom hebben wij deze geïnitieerd?
Aanleiding
Het idee dat buurten en ‘communities’ een belangrijke rol moeten gaan spelen om een zorginfarct wat de ouderenzorg betreft te voorkomen is momenteel ‘hot and happening’. Dit idee komt op veel plekken in onze samenleving en in de media terug.
Wat wij in de praktijk van onze aanvragers waarnemen, is dat het vormen en ook op langere termijn goed laten functioneren van de gewenste zorgende informele gemeenschappen door en rondom ouderen niet vanzelf, ‘spontaan’ gaat. Er moet ‘iets’ gebeuren om het proces van kleinschalige gemeenschapsvorming op buurtniveau goed te laten verlopen. Jeroen Loeffen is een expert in dat ‘iets’. Hij heeft inmiddels al meer dan 250 kleine gemeenschappen, veelal voor en door ouderen, in heel Nederland succesvol helpen versterken.
Bij de initiatieven die hij via zijn initiatief Coloci versterkt vinden mensen elkaar in eerste instantie rondom een gemeenschappelijk doel, wat hen bindt. Er zijn dan geen ‘cliënten’ of ‘vrijwilligers’, maar mensen die op gelijkwaardige wijze met elkaar iets doen waar ze vervulling uit halen. Juist die vervulling en het onderlinge contact daaromheen lijkt ervoor te zorgen dat ouderen veel langer actief en onafhankelijk blijven.
Jeroen helpt initiatieven onafhankelijk en sterk te blijven. Wat opvallend is aan de initiatieven door en voor ouderen die hij heeft ondersteund de afgelopen twee decennia, is dat ze langdurig voort weten te bestaan (over het algemeen vrijwel zonder financiering), ook wanneer de eerste initiatiefnemers er niet meer zijn.
Veel partijen in ‘de systeemwereld’ van zorg en welzijn zijn nu, anno 2026, op zoek naar die informele, lokale gemeenschappen waar nu het heil vandaan moet komen (voorkomen zorginfarct etc.). Maar hoe functioneren kleine microverbanden in buurten nu echt, wat is hun kracht en hoe kunnen ze concreet versterkt worden, zodat ze langdurig kunnen voortbestaan?. Coloci heeft precies hiermee al twee decennia ervaring opgedaan in de praktijk.
Het track record van Coloci toont aan dat zijn aanpak consistent is en veelal blijvende successen oplevert. Maar de aanpak hing tot nu toe nog geheel aan de persoon Jeroen Loeffen.
Het hoe en waarom van de Leerweg
Daarom is Coloci op verzoek van het RCOAK de Leerweg Gemeenschapszin gestart: om de succesvolle Coloci-aanpak breder beschikbaar te stellen en Jeroen in staat te stellen, de principes van zijn aanpak over te dragen aan mensen die vervolgens via deze principes aan de slag kunnen gaan om gemeenschapszin te bevorderen. Het traject richtte zich op het opleiden van een aantal begeleiders die op basis van deze aanpak gemeenschappen kunnen helpen starten of versterken, zodat deze gemeenschappen zelfsturend blijven en o.a. ouderen zo lang mogelijk actief kunnen blijven en zo laat mogelijk ‘cliënt’ of ‘patiënt’ worden.
De begeleiders in opleiding hadden de lastige opgave om enerzijds als een soort catalysator van gemeenschapszin te fungeren, en anderzijds ‘op hun handen’ te blijven zitten om de groepen mensen die ze begeleidden, in staat te stellen zelf tot initiatief te komen. Hierbij pasten zij vijf randvoorwaarden toe:
Ze volgden de intrinsieke motivatie van de gemeenschap, gaven mensen eigen regie, bevorderden hun financiële onafhankelijkheid, maakten het initiatief drempelloos toegankelijk voor anderen en zorgden ervoor dat men de communicatie over hun initiatieven onder eigen beheer nam. En bovenal: ze zorgden dat de gemeenschap regie over het eigen narratief hield.
Deze Leerweg zal nu, door anderen gefinancierd, op meerdere plekken in Nederland opnieuw worden georganiseerd. Zodat er op een gegeven moment een mooi ondergronds netwerk – een mycelium – van kleine gemeenschappen ontstaat in Nederland dat vanuit intrinsieke motivatie gezamenlijk problemen aanpakt, plezier ervaart en autonomie en eigen regie bewaakt.
