“Met Stadsreporters ben je eigenlijk op een hele speelse, positieve manier bezig om wél zichtbaar te zijn” (Mirna Ligthart, initiatiefnemer)
Door: Rieke Schouten
Om een Stadsreporter te zijn, is het belangrijk dat je nieuwsgierig bent, en zonder oordeel kijkt en luistert. Dat wordt me al snel duidelijk als ik op de laatste vrijdagmiddag van januari aanschuif bij de Stadsreportersredactie in Amsterdam Noord. Deze twee eigenschappen blijken bovendien heel helpend te zijn voor verbinding en integratie in een diverse wijk: “Wij verspreiden het vriendelijkheidsvirus”. Dit belooft een interessante middag te worden, want ik ben bang dat ik nog wel wat te leren heb als het gaat om ‘niet oordelen’. Nieuwsgierig ben ik gelukkig wel, dus ik ga het avontuur vol goede moed aan.
Dit verhaal is onderdeel van een artikelenreeks van Stichting RCOAK over Lees hier het inleidende artikel. In het hart van de serie maak je kennis met zeven initiatieven die het RCOAK ondersteunt en die zeer effectief zijn in het laten floreren van communities van én met oudere migranten, door het bieden van dat ‘juiste zetje’. Rieke Schouten (Stichting RCOAK) bezoekt al deze initiatieven en doet zo van binnenuit verslag. Stadsreporters is initiatief #5.
In co-creatie vorm geven aan saamhorigheid
Stadsreporters zijn betrokken buurtbewoners – vaak met wat meer levenservaring – die als vrijwilliger filmen om mensen in de wijk dichter bij elkaar te brengen, zo vertelt hun website. Ze vormen samen een buurtredactie die laat zien hoe divers de wijk is. Onder begeleiding van professionele filmmakers leren ze filmen, interviewen en monteren. Hun reportages brengen inspirerende mensen, plekken en initiatieven in beeld die concreet vorm geven aan zorgzaamheid en saamhorigheid in de wijk. De films worden gedeeld in de wijk, bij Salto TV en via partnerorganisaties.
Initiatiefnemer Mirna Ligthart had al jarenlang ervaring als filmmaker en editor, voordat zij haar focus verlegde naar de mensen in de wijk. Zo monteerde zij tien jaar lang de documentaires van Frans Bromet. Het plan voor wat nu Stadsreporters is, ontwikkelde zij eind 2016, samen met gerontoloog Marieke Boon. Mirna: “we wilden eenzaamheid onder ouderen verminderen. Niet door iets vóór hen te doen, maar door samen, in co-creatie films te maken over plekken waar je kunt samenkomen in de wijk”. Het concept is een win-win, want het werkt voor de (oudere) wijkbewoners in de redactie en voor de wijk als geheel. Na de start in Haarlem zijn er nu ook redacties in Haarlemmermeer, Amsterdam Nieuw-West en dus in Amsterdam Noord (sinds 2,5 jaar). De methodiek is overdraagbaar gemaakt via een handboek en een portfolio met materialen. In Nijmegen is inmiddels een redactie gestart via een samenwerkingsconstructie en er is belangstelling uit meer regio’s.
De straat positief en negatief
De redactievergadering van team Amsterdam Noord is vandaag bij OBA De Banne, in de bibliotheekzaal, achter een lang rood, bijna theaterachtig gordijn. Aan de zijkant staan bakken met prentenboeken voor peuters. De blauwe muur daarachter is opgevrolijkt met witte bloemen. Op tafel staan koekjes en zoutjes. Ik ben een beetje vroeg. Ruben Roben (videoproducer, ademcoach en begeleider) heet me welkom en maakt me meteen duidelijk dat het de bedoeling is dat ik vandaag ‘gewoon meedoe’. Het belooft voor mij dus zeker een middag vol leermomenten te worden!
De deelnemers druppelen binnen, ze begroeten elkaar hartelijk. We zijn met een klein groepje vandaag, met vier vaste redactieleden. Een paar anderen zijn verhinderd, en er wordt gezocht naar twee nieuwe redactieleden. De redactie is een diverse groep, representatief voor de wijk, van mensen met en zonder migratieachtergrond.’. We beginnen met een rondje, met de vraag wat je vandaag hier brengt en waar je op dit moment benieuwd naar bent. Eén deelnemer zegt heel benieuwd te zijn de filmthema’s voor de komende tijd: “misschien kunnen we wat luchtigs kiezen, het vorige thema was best zwaar”.
Dan is het tijd voor een korte filmopdracht met als titel ‘De straat positief & negatief’. Ruben legt uit dat films die je maakt nooit neutraal zijn, je maakt altijd keuzes; daar moet je bewust mee omgaan. Bijvoorbeeld als het gaat om ‘B-roll’, het aanvullend beeldmateriaal waarmee je het kernverhaal in een video versterkt. Hij laat ons op een groot scherm een Stadsreportersfilm zien waarin voorbijgangers worden geïnterviewd over hun buurt. En ja hoor, als het gaat over het plezier van wonen vlakbij een park, zien we beelden van bomen. En bij het bespreken van onveiligheid komt er een wat vaag tunneltje in beeld. Vandaag gaan wij ook B-roll shots maken, gewoon hier in de buurt. De ene helft tien positieve shots, de andere tien negatieve. Ik zit in team negatief, fijn! Gewapend met een iPad gaan we met ze drieën op pad en er is naar onze mening genoeg lelijks te vinden in Winkelcentrum de Banne: een gebarsten schuifdeur, een duister trapje waarvoor je liever omloopt en een verdwaalde winkelwagen met oud karton. We krijgen er steeds meer plezier in en overleggen met elkaar hoe we de shots het beste kunnen maken. Ook over de winkelwagen: “als we die nou nog ietsepietsje opschuiven, dan staat ie voor de lift en is het nog erger”. Leuk, over dit dilemma praten we door in de nabespreking: mag je als filmmaker manipuleren om je verhaal kracht bij te zetten? De Stadsreporters zijn het er niet over eens. De een houdt wel van een beetje brutaal, ten dienste van het verhaal, de ander vindt dat je moet filmen zoals het is. Mij valt vooral op dat dit gesprek zo open wordt gevoerd, wat mij een gelijkwaardig en plezierig gevoel geeft. Er is duidelijk onderlinge warmte, er worden complimenten gemaakt; kortom: de deelnemers zien elkaar en komen samen tot nieuwe inzichten.
Tot slot volgt het echte redactiewerk: plannen maken voor films van de komende periode. Het eerste idee van een deelneemster wordt direct omarmd en kan mogelijk als paraplu dienen: veerkracht! Het past mooi bij de wens om het wat luchtiger te houden. En dan komt er van alles langs (spoiler alert!): van een pannenkoekenbakfiets tot dagreisjes georganiseerd door de Stadspas. Met de afspraak: volgende week praten we hierover door. Ik ben benieuwd wat het gaat worden!
Zien en gezien worden
Uit de interviews achteraf blijkt onderdeel zijn van de Stadsreporters veel betekent voor de deelnemers. Met als fijne basis dat het heel veel plezier en energie geeft. Het heeft iets aanstekelijks vrolijks om met elkaar een lumineus idee voor een film te bedenken, de straat op te gaan en mensen met flair te interviewen en te filmen. En vervolgens supertrots te zijn op het eindresultaat.
Stadsreporters ontwikkelen zich door dit alles te leren en steeds meer te durven. Goed voor hun zelfvertrouwen! Het gaat niet alleen om techniek, maar ook om het sociale aspect. Julian (66, Surinaamse achtergrond): “Weet je wel, het sociale, je leert naar elkaar te luisteren. Je leert iemand aan te spreken op straat. Je stapt af op iemand om een vraag te stellen. En niet iedereen kan dat, zeg maar. Zal ik het doen? Gaat ie me te woord staan?” Dat vergt moed, zeker als je ook nog moeite hebt met de taal, zoals Shahin (52) uit Iran. De groep helpt elkaar om eens een risico te nemen, en zo worden grenzen verlegd. Abier (57, Egyptische achtergrond) vat deze verandering krachtig samen: “Wij zijn eigenlijk een beetje professioneel nu”.
Initiatiefnemer Mirna is er van overtuigd dat dit doorwerkt in het leven van de Stadsreporters: “Mensen durven weer mee te doen. Er is minder schaamte. Weet je, wij zijn geen welzijnswerkers, wij praten niet met mensen over hun problemen, maar we zien natuurlijk wel een ontwikkeling. En wat ik tussen de regels hoor, is dat er gewoon veel schaamte is. Omdat je de taal niet goed spreekt. Omdat je, om wat voor reden dan ook, niet kan werken. Veel mensen proberen vanuit schaamte een beetje onzichtbaar te zijn. Met Stadsreporters ben je eigenlijk op een hele speelse, positieve manier bezig om wél zichtbaar te zijn. En om gewoon weer te participeren. Iedereen mag op zijn eigen manier meedoen. Omdat het niet over jou gaat. Het gaat over hoe jij kan bijdragen in het grotere geheel.” Stadsreporter Tatjana (56, met een Nederlandse achtergrond) herkent dit: “Waar ik de laatste tijd over nadenk is dat je, zeg maar, de maatschappij hebt. En de mensen die daar niet in meekunnen, weet je wel. En dan ben je arbeidsongeschikt, of je hebt een taalachterstand. Ik met mijn gehoorbeperking. En dan word je in een soort bubbel geduwd en daar kom je niet zo snel uit. Maar de meeste mensen hier die hebben een sterke drive. Die willen iets leren, die willen gezelligheid en willen ook niet steeds in die bubbel van je beperking zitten of van je cultuur. Alles wordt doorbroken dus.” Uiteindelijk geeft dit een nieuw soort identiteit. Tatjana: “Ik ga binnenkort alleen op vakantie met een groep. Het eerste wat ze vragen: ‘wat doe jij eigenlijk?’. Als je dan zegt: ‘ik ben Stadsreporter voor Salto TV’. Dan maakt dat toch ergens indruk en heb je ook een soort bescherming. Snap je? Dat je daar trots op kan zijn!”.
Tot slot is de verbinding die Stadsreporters creëert van groot belang, zowel onderling als met de wijk. Dieter (61, met een Nederlandse achtergrond) vertelt dat hij door Stadsreporters veel vaker de deur uitkomt, en ook andere activiteiten in de wijk bezoekt. Hij trekt veel op met Stadsreporter Shahin en ze bezoeken ook andere activiteiten met elkaar. Dat het om verbinding van mensen met verschillende achtergronden gaat heeft daarbij voor de Stadsreporters duidelijk een meerwaarde.
Een meer positieve blik op de buurt
Stadsreporters heeft óók een positief effect op de buurt. Ellise Talgorn van de Hogeschool van Amsterdam onderzoekt dit met haar collega’s Djie Han Thung en Sandra Mul. Voor het onderzoek vormde Mirna met haar team een tijdelijke redactie in de Wildemanbuurt. Die redactie heeft twee films gemaakt, onder andere over zwerfafval. Die werden vertoond aan buurtgenoten bij GOO (Gezond Ouder Worden in Osdorp) in The Beach en het effect werd onderzocht.
Elise neemt me mee in de voorlopige resultaten en die zijn behoorlijk indrukwekkend. Wat ervoor zorgt dat het werkt, is dat de films van hoge kwaliteit zijn en dat het ‘dichtbij’ blijft. Elise: “De kijkers vinden het leuk dat de films zijn gemaakt door echte mensen uit de buurt, over initiatieven uit de buurt. Het publiek vindt het verder superleuk om in de films buurtgenoten te herkennen, dat zorgt voor meer onderlinge verbinding”.
Die verbinding in de buurt wordt op allerlei manieren versterkt. Elise: “De films geven informatie over wat er te doen is, dat heeft invloed op het gevoel van verbinding. Ook op een praktisch niveau maakt het kijkers/buurtbewoners meer betrokken: ze voelen meer motivatie om wat te doen, om oplossingen te zoeken voor problemen. Het biedt hen ook reflectie op wie daarvoor verantwoordelijk is: ik, wij met elkaar of bijvoorbeeld het stadsdeel. Het laatste is dat de films een meer positieve blik geven op de buurt. Er speelt soms best veel in deze buurten, zoals sociale problemen en rommel op straat. Door de films zien de kijkers dat er mooie dingen gebeuren, met aardige mensen. De films laten de problemen zien in de buurt, maar ook oplossingen en de toon is steeds positief”.
Het ‘juiste zetje’
In het openingsartikel werd het belang genoemd van het ‘juiste zetje’ waardoor oudere migranten aan een community bouwen. Hoe ziet dat ‘juiste zetje’ er bij Stadsreporters uit? Heel belangrijk daarvoor is het samen iets nieuws maken, geholpen door de magie van film. Onderzoekster Elise scherpt het nog wat aan: “Als mensen samen een verhaal maken, gaan ze over hun vooroordelen en eigen manier van denken heen. Dat is een manier van verbinding. In mijn onderzoeksveld heet dat ‘collective sensemaking’ en dat is heel krachtig”.
En ja, dan komen we bij de veiligheid in de groep, die sterk verbonden is met het ‘niet oordelen’ en met het bieden van ruimte om jezelf te kunnen zijn. Deze redactie in Noord heeft recent een film gemaakt over queer boxing. Wauw, dat ervaar ik als bijzonder, het schiet door mijn hoofd dat het best een spannend onderwerp kan zijn voor zo’n diverse groep. Zelf ben ik opgegroeid in een conservatief christelijk milieu. Het was een omgeving met een vrij strak afgesteld normen- en waardensysteem. Dat heeft me richting gegeven in het leven maar ik realiseer me dat het ook wat van me afgenomen heeft: het vermogen om echt open te luisteren en te kijken, zonder oordelen. Iets wat deze groep overduidelijk wel doet. Begeleider Ruben verwoordt dat ik daar niet de enige in ben: “Dat is echt wel iets wat ontbreekt, veel mensen leren dat eigenlijk niet. We leren allemaal zenden, maar luisteren en vragen stellen is toch echt wel iets anders. Nou dat zie je in de dynamiek in deze groep wél terug. Dus dat als iemand het niet begrijpt, dat die dan doorvraagt: ‘Sorry, maar ik begrijp je niet. Probeer dat eens uit te leggen?’”
Als derde punt is de professionaliteit van het team essentieel. Om de juiste omstandigheden te scheppen én mooie films te maken. Mirna: “Wij zitten natuurlijk op een gek raakvlak: van films maken, je moet wel filmprofessionals zijn. En tegelijkertijd werken we binnen het sociaal domein, dus je hebt ook die sociale vaardigheden nodig. Onze ervaring is dat je dit moet combineren in één persoon om impact te maken.
Zachtheid
Als ik naar huis ga, bedenk ik dat ik zeker wat geleerd heb deze morgen. Wat B-roll is bijvoorbeeld, en hoe dit effect heeft op je gevoel (vanaf nu zal ik anders naar docu’s kijken). Maar vooral de waarde van echt open luisteren en kijken, zonder oordeel. Dat vind ik mooi. En ik neurie wat zo ongeveer mijn lijflied is: ‘wek mijn zachtheid weer, geef mij terug de ogen van een kind’, gezongen door Trijntje Oosterhuis. Je bent nooit te oud om te leren, dat blijkt maar weer.
Voor meer informatie over Stadsreporters: www.stadsreporters.nl of mirna@stadsreporters.nl. Alle films bekijk je op de website of YouTube. Een live vertoning meemaken? Kom op 12 maart naar het grote Stadsreporters feest in OBA Oosterdok van 15.30-18.30 uur. Klik hier voor meer info en kaartjes.
Dank, Lizzy Pruijssers, voor het samen deelnemen aan de bijeenkomst en voor het afnemen van de interviews.
